علی عليه السلام مردی بود كه بيش از هر كسی وارد اجتماع می‏شد و فعاليت‏

اجتماعی و توليد ثروت می‏كرد ، ولی ثروت در كفش قرار نمی‏گرفت ، ثروت‏

را اندوخته و ذخيره نمی‏كرد كدام كار توليدی مشروع است كه در آن زمان‏

وجود داشته و علی عليه السلام انجام نداده است ؟ اگر تجارت است او عمل‏

كرده ، اگر زراعت و باغداری و درختكاری است ، او انجام داده ، اگر حفر

قنوات است ، اگر سربازی كردن است ، او انجام داده است .

ولی در عين حال كه همه اينكارها را می‏كرد ، زاهد

بود اتفاق می‏افتاد كه می‏رفت در آن باغستانهای مدينه كه مربوط به اهل‏

كتاب و غير مسلمانان بود و برای آنان كار می‏كرد ، خدمت می‏كرد ، مزد

می‏گرفت و بعد مزد او بود كه تبديل به نان می‏شد به خانه اش گندم می‏آورد

، جو می‏آورد و صديقه طاهره سلام الله عليها با دست خودش آنها را آرد

می‏كرد ، می‏پخت و در عين حال وقتی كه به محتاجی ، به مسكينی ، به يتيمی ،

به اسيری برخورد می‏كردند فورا او را بر خودشان مقدم می‏داشتند اين بود

معنی زهد علی عليه السلام ، شما اين جور زاهد را پيدا بكنيد .

زهد علی عليه السلام همدردی بود همدردی ، انسانيت است او از حق صد

درصد مشروع خودش هم استفاده نمی‏كرد برای خودش به اندازه يك سرباز فقط

از بيت المال حقوق قائل بود ، ولی در همان هم قناعت می‏كرد ، حاضر نبود

با شكم سير بخوابد چرا ؟ چون دل و وجدان و قلب زنده اش به او اجازه‏

نمی‏داد می‏فرمود : « او ابيت مبطانا و حولی بطون قرثی ، و اكباد حری ، او

اكون كما قال القائل : »

و حسبك داء ان تبيت ببطنة  

و حولك اكباد تحن الی القد

آيا من با شكم سير بخوابم ( از چه غذائی ؟ از غذای مشروع خودش ، باز هم‏

حاضر نبود با شكم سير بخوابد می‏گفت در اطراف من شكمهای گرسنه وجود

دارند ) در حالی كه از اطراف من شكم گرسنه هست ؟ من

نمی‏توانم با شكم سير بخوابم .
نه تنها همسايه ديوار به ديوار را می‏گفت ، بلكه می‏گفت : « و لعل‏
بالحجاز او اليمامة من لا طمع له فی القرص ». شايد در حجاز گرسنه‏
ای باشد كه اين قرص نان گيرش نيايد ، شايد در يمامه ، كناره های خليج‏
فارس گرسنه ای باشد كه همين قرص نان هم گيرش نيايد ، چطور من با شكم‏
سير بخوابم ؟ اين است معنی زهد كه نظير اين را اگر پيدا كرديد انسانيت‏
به آن افتخار می‏كند ، نه اين مردگی كه ما داريم كه اسم بی‏عرضگی و مردگی و
بی‏حركتی خودمان را زهد گذاشته ايم اين زهد نيست زهد ، زهد علی عليه‏
السلام است.

كتاب احياء تفكر اسلامي

شهيد مرتضي مطهري